ਥਿਤੀ (ਕਬੀਰ ਜੀ)

ਪੰਜਵੀਂ ਥਿਤ ਦੁਆਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਿਆਂ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇਹੀ ਦੇ ਪੰਜ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤ ਅਕਾਸ਼, ਹਵਾ, ਅਗਨੀ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵਖ-ਵਖ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜੋੜ-ਤੋੜ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਖਲਾਅ (space) ਬਣਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਵਿਚ ਹਵਾ ਭਰਦੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਕਾਰਣ ਅੱਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਪਸਾਰ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਹੈ।

ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਯਾਦ ਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜ ਮੂਲ ਤੱਤਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਆਇਆ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਮਾਇਕੀ ਖਿਲਾਰਾ ਸਦੀਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਮਿਟ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਮਨੁਖ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਦੀਆਂ ਖਿੱਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬਲ ਕਾਮ ਰੁਚੀਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਗ੍ਰਸਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੁਚੀਆਂ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਫਸ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੂਹ ਜਾਂ ਰੁਹਾਨੀਅਤ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਵੱਲ ਉੱਕਾ ਹੀ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

ਮਨੁਖ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਕਾਮੁਕ ਰੁਚੀਆਂ ਦੇ ਮਾਇਆ ਜਾਲ ਵਿਚ ਏਨਾ ਫਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਦੇ ਅਸਲ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਤੇ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਅਤੇ ਅਮਰ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਰਸ ਦਾ ਸੁਆਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਮਨੁਖ ਹੀ ਸੁਚੇਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਇਕੀ ਰੁਚੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੂੰਹ ਮੋੜਕੇ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਰੂਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਰਸ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਬੁੱਢੇਪਾ ਦਾ ਕੋਈ ਦੁਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਸਤਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਬੁੱਢਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਮੌਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਬਲਕਿ ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਝੋਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਹੀ ਦੀ ਪੱਧਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਰੁਹਾਨੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਸਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਨੰਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।