ਥਿਤੀ (ਕਬੀਰ ਜੀ)

ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਦੂਜੀ ਤਿਥ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜੋ ਸਾਰਾ ਪਸਾਰਾ ਹੈ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੋ ਪਖ ਚਾਨਣ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਪਸਾਰੇ ਦੇ ਵੀ ਦੋ ਹਿੱਸੇ ਹਨ। ਇਕ ਦਿਖਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜਾ ਇਸ ਵਿਚ ਅਭੇਦ, ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅਦਿਖ ਹੈ। ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਸੰਸਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਅਦਿਖ ਨੂੰ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਭੂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਮਨੁਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪਖ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਆਪ ਵੀ ਵਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਗਿਆਨ ਰੂਪ ਮਾਇਆ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਵੀ ਮਨੁਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮਨੁਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਵਸਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਫਰਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਮਾਇਆ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਘੱਟਦਾ-ਵਧਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਪ੍ਰਭੂ ਸਦੀਵੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਨਾ ਘੱਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਭਾਵ, ਉਹ ਇਕਸਾਰ ਜਗਤ ਵਿਚ ਰਮ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਜਿਹੜਾ ਮਨੁਖ ਵਧਣ-ਘੱਟਣ ਵਾਲੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਸਾਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉਤਰਾ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਅਤੇ ਵਾਧੇ-ਘਾਟੇ ਵਿਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜਾ ਮਨੁਖ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਮਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ ਰਸ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾ ਦੇ ਵਾਧੇ-ਘਾਟੇ ’ਤੇ ਉਤਰਾ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਲਗਨ ਲਾਈ ਰਖੇ।

ਮਨ ਦਾ ਮੁਥਾਜ ਮਨੁਖ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਤਰਾ-ਚੜ੍ਹਾਅ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਨ ਅਗਿਆਨ ਕਾਰਣ ਸੰਸਾਰ ਨਾਲ ਲਗਾਉ ਪਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਖਾਨਦਾਨ ਜਾਂ ਕੁੱਲ ਮੰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗਿਆਨ ਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਮਨੁਖ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਕਾਸੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਦਾ ਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਕ ਰਸ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।