ਸਲੋਕ ਸੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ

ਸੇਖ ਫਰੀਦ

ਚਾਰ ਪਹਿਰ ਦਿਨ ਦੇ ਤੇ ਚਾਰ ਪਹਿਰ ਹੀ ਰਾਤ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਤ ਦਾ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਨੀਂਦ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਵੇਲੇ, ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਹਿਰ, ਤੜਕਸਾਰ, ਉਠਣਾ ਵੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਠ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਔਖਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ ਸਧਾਰਣ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਤਾਂ ਹਰ ਸਮੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਪਰ ਇਥੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ, ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿਚ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਫੁੱਲ ਖਿੜ ਪਿਆ ਹੋਵੇ। ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੀ ਬੰਦਗੀ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਲਈ ਸਹਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਉਹ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਉਹ ਦਿਨ ਭਰ ਉਨੀਂਦਰੇ ਵਿਚ ਊਂਘਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਉਹ ਦਿਨ ਭਰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਰਾਤ ਦੇ ਉਨੀਂਦਰੇ ਕਾਰਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਿਨ ਵੀ ਬੇਕਾਰ ਬਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਫਿਰ ਜਿਹੜੇ ਸੱਜਣ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੌਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਤ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪਹਿਰ, ਭਾਵ ਤੜਕੇ ਜਾਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਤਰੋ-ਤਾਜ਼ੇ ਤੇ ਸਜਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਸਿਮਰਨ ਸਦਕਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਰਾਤ ਵਾਲਾ ਫੁੱਲ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਸਦਕਾ ਫਲ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਬੰਦਗੀ ਨਾਲ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਲਗਨ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪਹਿਰ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਬੰਦਗੀ ਨਾਲ ਉਹ ਲਗਨ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਨਾਮ ਦੇ ਰਸ ਵਿਚ ਤਬਦੀਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਬੰਦਗੀ ਕਾਰਣ ਮਨੁਖ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਬਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿਚ ਇਕਾਗਰ ਅਤੇ ਸਜਗ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਾਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਰਾਤ ਸੌਣ ਸਮੇਂ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੇ ਨਾਮ-ਸਿਮਰਨ ਦੀ ਉਪਰ ਦੱਸੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਤੋਂ ਜਿਹੜੇ ਸੁਚੇਤ ਹਨ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸਮਝ ਲੱਗ ਗਈ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਾਲਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ ਰੂਪ ਦਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਗਤ ਅਵਸਥਾ ਵਾਲੇ ਹੀ ਉਕਤ ਸਮਿਆਂ ਦੀ ਸਿਮਰਨ ਲਈ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਾਮ ਰੂਪੀ ਰੱਬੀ ਸੌਗਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਇਸ ਦਾਤ ਖੁਣੋਂ ਖੁੰਝ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।