introduction
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੰਨਾ ੧੪੨੬ ਤੋਂ ੧੪੨੯ ਤਕ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ (੧੬੨੧-੧੬੭੫ ਈ.) ਦੇ ੫੭ ਸਲੋਕ ‘ਸਲੋਕ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਵਧੀਕ’ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦਰਜ ਹਨ। ਪ੍ਰਚਲਤ ਸ਼ਬਦਾਵਲੀ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਭੋਗ ਦੇ ਸਲੋਕ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ‘ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਮਹਲਾ ੫’ ਅਤੇ ‘ਰਾਗਮਾਲਾ’ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਦਿ ਬੀੜ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ (੧੫੫੩-੧੬੦੬ ਈ.) ਵਲੋਂ ੧੬੦੪ ਈ. ਵਿਚ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਚੁਕੀ ਸੀ। ਇਸ ਬੀੜ ਵਿਚ ਕਿਉਂਕਿ ਮਹਲਾ ੯ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅੰਕਤ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ (੧੬੬੬-੧੭੦੮ ਈ.) ਵਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਈ ਦਮਦਮੀ ਬੀੜ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।