ਸੁਚਜੀ

ਗੁਰਮੁਖੀ ਲਿਪੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮੁਹਾਵਰੇ ਵਾਲੀ ਇਹ ਇਕੋ-ਇਕ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ।

‘ਸੁਚਜੀ’ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਕ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਸਦਾ ਉਲੇਖ ‘ਕੁਚਜੀ’ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡਾ. ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਬਾਹਰੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਪਭ੍ਰੰਸ਼ੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ‘ਸਜਣ-ਦੁਰਜਨ’ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਰਤਨ ਸਿੰਘ ਜੱਗੀ ਨੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ‘ਕੁਚਰਿਯ ਤੇ ਸੁਚਰਿਯ’ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਸਿਖ ਸਰੋਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿਚ ‘ਸੁਚਜੀ’ ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠਲੇ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਉਚਾਰਨ ਸਮੇਂ ਜਾਂ ਸਥਾਨ ਦੀ ਕੋਈ ਸੂਹ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਤੋਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ‘ਕੁਚਜੀ’ ਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਰੰਤ ਉਚਾਰਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਿ ਜੀਵ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕੁਚਜ ਨੂੰ ਸੁਚਜ ਵਿਚ ਬਦਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ‘ਕੁਚਜੀ-ਸੁਚਜੀ’ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ‘ਮਨਮੁਖ-ਗੁਰਮੁਖ’, ‘ਬੇਮੁਖ-ਸਨਮੁਖ’, ‘ਦੁਹਾਗਣਿ -ਸੁਹਾਗਣਿ’ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ‘ਕੁਚਜੀ’ ਤੇ ‘ਸੁਚਜੀ’ ਵਾਂਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਿਸੇ ਵਖਰੇ ਸਿਰਲੇਖ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ ਹੈ।