ਸਲੋਕ ਸੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ

ਸੇਖ ਫਰੀਦ

ਪਿਛਲੇ ਸਲੋਕ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਬਜ਼ੁਰਗ ਮਨੁਖ ਦਾ ਦਿਸ਼ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਹੱਡੀਆਂ ਦੀ ਮੁੱਠ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਉਮਰ ਦੇ ਉਸ ਪੜਾਅ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸੱਦਾ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਸਨੂੰ ਰੱਬੀ ਦਰਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਉਸ ਅੰਦਰ ਇਕ ਸ਼ਿਕਵਾ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਹਾਇ ਅਜੇ ਤਕ ਰੱਬ ਨੇ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਲੋਕ ਅੰਦਰ ‘ਸਿਕ’ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰੀਰ ਭਾਵੇਂ ਸੁਕ ਗਿਆ ਹੈ ਪਰ ਨੈਣਾਂ ਅੰਦਰ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਦਰਸ ਦੀ ਅਟੁਟ ਸਿਕ ਹੈ।

ਇਥੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਵਾਂ ਨੇ ਠੂੰਗੇ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਕੇ ਸਾਰਾ ਪਿੰਜਰ ਫਰੋਲ ਮਾਰਿਆ ਹੈ ਤੇ ਭੋਰਾ-ਭਰ ਵੀ ਮਾਸ ਕਿਤੇ ਨਹੀ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ। ਐਸੀ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਵੀ ਉਹ ਮਨੁਖ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤਰਲਾ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, ਹੇ ਕਾਵੋਂ! ਮੇਰੀ ਇਕ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਲਵੋ, ਮੇਰੇ ਉਤੇ ਬਸ ਏਨਾ ਕੁ ਤਰਸ ਕਰੋ ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਛੇੜਨਾ ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮ (ਖੁਦਾ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੈ।

ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਥੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਮਨੁਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਅਹਿਮ ਸਮੱਸਿਆਂ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁਖ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵਿਸ਼ੇ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਖਿੱਚ ਵਿਚ ਫਸਕੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਸਤਹੀਣ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਵਾਨੀ ਤੋਂ ਬੁੱਢਾਪੇ ਤਕ ਦਾ ਪੰਧ ਤਹਿ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸੰਸਾਰੀ ਭੋਗਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਸਲੋਕ ਵਿਚ ‘ਕਾਂ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਕਾਰਾਂ, ਚਸਕਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪਕ ਵਜੋਂ ਕਰਕੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਵੇ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਸਰੀਰਿਕ ਅਤੇ ਆਤਮਕ ਤਲ ਤੇ ਕੰਮਜ਼ੋਰ ਕਰਕੇ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੰਸਾਰੀ ਭੋਗਾਂ ਦੇ ਚਸਕਿਆਂ ਰੂਪੀ ਕਾਂ, ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਰੂਪੀ ਮਾਸ ਨੂੰ ਚੂੰਡ ਚੂੰਡ ਕੇ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਨੇ ਉਮਰ ਦੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਤੇ ਪੁੱਜੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾਵਾਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸਦਾ ਤਨ ਚਾਹੇ ਬੁੱਢੇਪੇ ਕਰਕੇ ਸੁਕ ਜਾਵੇ ਪਰ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਵਾਂ (ਵਿਕਾਰਾਂ, ਚਸਕਿਆਂ) ਤੋਂ ਮਨ ਅਤੇ ਬੁਧੀ ਰੂਪੀ ਨੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿਉਕਿ ਇਨਾਂ ਸਦਕਾ ਹੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਦਰਸ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਲੋਕ ਅੰਦਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਰਬੀ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਨੂੰ ਬਿਆਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸ ਮਿਲਾਪ ਲਈ ਕਰਨਾ ਕੀ ਹੈ ਉਹ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।