ਸਲੋਕ ਸੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ

ਸੇਖ ਫਰੀਦ

ਇਸ ਸਲੋਕ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਮਨੁਖ ਦੇ ਬੇਸਬਰੇ ਅਤੇ ਅਸਤੁੰਸ਼ਟ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਇਕ ਮੁਟਿਆਰ ਦਾ ਬਿੰਬ ਸਿਰਜ ਕੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਸਮਝਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਅੰਦਰ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਅ-ਮਲਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚ-ਸੋਚ ਕੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਖੁਸ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਵਿਚ ਨਵੀਆਂ ਜਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਇੰਝ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਵਿਆਹ ਕਰਾ ਕੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗਲ ਜੰਜਾਲ ਹੀ ਪਾ ਲਿਆ। ਉਹ ਸੋਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਾਸ਼ ਕਿਤੇ ਉਹ ਮੁੜ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਪਰਤ ਆਵਣ। ਪਰ ਸਚਾਈ ਇਹੋ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਦਿਨ ਵਾਪਸ ਨਹੀ ਆ ਸਕਦੇ।

ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦੇ ਜਰੀਏ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਇਕ ਅਜਿਹੇ ਜਗਿਆਸੂ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਜਦੋਂ ਤਕ ਪਰਮਾਰਥ ਵਿਚ ਪਰਵਿਰਤ ਨਹੀਂ ਸੀ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਚਾਉ ਸੀ ਕਿ ਛੇਤੀ-ਛੇਤੀ ਪਰਮਾਰਥੀ ਹੋਵੇ। ਫੇਰ ਜਦੋਂ ਇਧਰ ਆਏ ਤਾਂ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਸਤਿਸੰਗ ਦੀ ਘਾਲ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਔਖੀ ਹੈ। ਭਜਨ-ਬੰਦਗੀ ਕਰਨਾ ਸੁਖਾਲਾ ਕੰਮ ਨਹੀ ਹੈ, ਪਿਛੇ ਵੀ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ‘ਦਰਵੇਸ਼ੀ ਗਾਖੜੀ(ਔਖੀ)’ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਮੋਹ ਬਦੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਬਣਿਆ ਧਾਰਮਕ ਬਿੰਬ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਜੀਵਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਭਾਵ ਕਿ ਉਹ ਮਨ-ਆਈਆਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

ਅਸਲ ਵਿਚ ਇਥੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਸਮਝਾ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਮਨੁਖੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਇਹ ਵਡੀ ਕੰਮਜੋਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਕੋਲ ਜੋ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀ ਹੈ। ਹਰ ਵਕਤ ਇਹ ਉਸ ਸ਼ੈਅ ਨੂੰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਤੀਬਰ ਇੱਛਾ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਦੇ ਕੋਲ ਨਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵੇਖੋ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਸਿਰੋਂ ਪੈਰੋਂ ਪਰ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਯਤਨ ਕੀਤੇ, ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਗਈ ਤਾਂ ਇਹ ਹੁਣ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਇ ਇਸ ਗੱਲੋਂ ਦੁਖੀ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਆ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਹੋ-ਜਿਹੇ ਵੇਲੇ ਮਨੁਖ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੀ, ਚੰਗਾ ਸੀ ਜੇ ਇਹ ਸ਼ੈਅ ਨਾ ਹੀ ਮਿਲਦੀ। ਕੁਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੱਲ ਇਥੇ ਹੀ ਮੁਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਮਨੁਖ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਅਸੰਤਸ਼ੁਟ ਹੈ।

ਇਸ ਸਲੋਕ ਅੰਦਰ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਜਿਥੇ ਮਨੁਖ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇ ਹਰ ਪੜਾਅ ਅਤੇ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਰਾਜੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਤਾਕੀਦ ਕਰਦੇ ਜਾਪਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਹੀ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾ ਰਹੇ ਕਿ ਪਰਮਾਰਥ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਬਣਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਾਣੇ ਵਿਚ ਰਾਜੀ ਰਹਿ ਕੇ ਹੀ ਮਨੁਖ ਸਹਿਜਮਈ ਸਮਤੋਲ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।