ਸਲੋਕ ਸੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ

ਸੇਖ ਫਰੀਦ

ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇਸ ਸਲੋਕ ਵਿਚ ‘ਕਾਠ’ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁੱਕੀ ਤੇ ਕਰੜੀ ਲੱਕੜ ਲਈ ‘ਕਾਠ’ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕ ਗੱਲ ਤਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਲੱਕੜ ਮਨੁਖ ਦਾ ਭੋਜਨ ਨਹੀ ਹੈ। ਅਗਲੇ ਸਲੋਕ ਵਿਚ ਆਇਆ ਸ਼ਬਦ ‘ਰੁਖੀ ਸੁਖੀ ਖਾਇਕੈ’ ਪੂਰੀ ਘੁੰਢੀ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿਚ ਜੋ ਰੋਟੀ ਘਿਉ ਨਾਲ ਥਿੰਧੀ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਖਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਣਕ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੀਕ ਜੌਂ, ਬਾਜਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ ਬਿਨਾਂ ਥਿੰਧਿਆਈ ਦੇ ਸਖਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਮਨੁਖ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਉਹ ਹਨ ਜੋ ਆਪਣੀ ਹੱਕ-ਹਲਾਲ ਦੀ ਕਮਾਈ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਰੁੱਖੀ-ਸੁੱਖੀ ਰੋਟੀ ਖਾ ਕੇ ਵੀ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਨ। ਇਕ ਟੋਲਾ ਅਜਿਹਾ ਵੀ ਹੈ ਜੋ ਬੜੇ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਖਾਣੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਮਾਈ ਰੋਟੀ ਦਸ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਹੱਕ-ਹਲਾਲ ਵਾਲੀ ਨਹੀ ਹੁੰਦੀ। ਉਹ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਫਰੇਬ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਠੱਗੀ ਅਤੇ ਬੇਈਮਾਨੀ ਕਰਨੋਂ ਵੀ ਨਹੀ ਝਿਜਕਦੇ।

ਇਸੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸਾਹਿਬ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੇਰੀ ਰੋਟੀ ਕਾਠ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕੀ ਅਤੇ ਰੁੱਖੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਵਾਸਤੇ ਦਾਲ ਜਾਂ ਸਲੂਣਾ ਵੀ ਨਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇਸ ਹੱਕ-ਹਲਾਲ ਦੇ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹਾਂ। ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ ਜੋ ਲੋਕ ਦੁਨਿਆਵੀ ਰਸਾਂ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸਵਾਦਿਸ਼ਟ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਾਸਤੇ ਬੇਅੰਤ ਪਾਪ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦਿਨ ਕਸ਼ਟ ਉਠਾਉਣਾ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਦੁਖਾਂ ਤੇ ਤਕਲੀਫਾਂ ਵਿਚੋਂ ਗੁਜ਼ਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਸਬਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਜਾਵੇ।