ਸਲੋਕ ਸੇਖ ਫਰੀਦ ਜੀ

ਸੇਖ ਫਰੀਦ

ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਅਸਲ ਮਕਸਦ ‘ਰੱਬੀ ਮਿਲਾਪ’ ਨੂੰ ਸਿਰਫ ਜਾਣਿਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਤਨੋ-ਮਨੋ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬੰਦਗੀ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਤੁਰੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫਿਰ ਇਕ ਖਾਸ ਅਵਸਥਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੱਚਾ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਰੱਬ ਦੀ ਸਿਫਤ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਅਨੁਭਵ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਥੋਂ ਤਕ ਜੀਵ-ਜੰਤੂ ਵੀ ਹਰਿ ਜਸ ਕਰਦੇ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ “ਜੋ ਬੋਲਤ ਹੈ ਮ੍ਰਿਗ ਮੀਨ ਪੰਖੇਰੂ ਸੁ ਬਿਨੁ ਹਰਿ ਜਾਪਤ ਹੈ ਨਹੀ ਹੋਰ ॥”

ਇਸ ਸਲੋਕ ਵਿਚ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਅਮੁਕ ਦੌੜ ਵਿਚ ਪਏ ਹੋਏ ਮਨੁਖਾਂ ਨੂੰ ਸਬਰ-ਸੰਤੋਖ ਦੀ ਅਹਿਮੀਅਤ ਅਤੇ ਰੱਬ ਦੀ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਸਬਕ ਦ੍ਰਿੜ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮੈਂ ਪੰਛੀਆਂ ਤੋਂ ਵਾਰੇ-ਬਲਹਾਰੇ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਜੰਗਲ ਬੇਲਿਆਂ ਵਿਚ ਰੁੱਖਾਂ ’ਤੇ ਆਲ੍ਹਣਾ ਪਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਢਿੱਡ ਭਰਨ ਲਈ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤਰਦੱਦ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਖਿੰਡੇ ਚੋਗੇ ਨੂੰ ਚੁਗਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿਚ ਕੰਕਰ ਤਕ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸ਼ੁਕਰਾਨੇ ਅਤੇ ਰਬੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਰੱਬੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਅਵੇਸਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦੇ ਕੇ ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਅਸਲ ਵਿਚ ਮਨੁਖ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਣਗਿਣਤ ਲਾਲਸਾਵਾਂ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਚੰਗੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਤੇ ਚੰਗਾ ਰੋਟੀ-ਟੁਕ ਖਾਂਦਿਆਂ ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਅਵੇਸਲਾ ਹੋਇਆ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿਚ ਸਬਰ-ਸੰਤੋਖ ਨਾਮ ਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ੈਅ ਨਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੋਲ ਜੋ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਸ਼ੁਕਰਾਨਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੋ ਨਹੀਂ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਬਹੁਤ ਹਨ। ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਜੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦੇ ਕੇ ਸਮਝਾਂ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ ਵਿਚ ਸੰਤਸ਼ੁਟ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਰੱਬ ਨੂੰ ਹਰ ਸਮੇਂ ਆਪਣੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਅਸਲ ਅਨੰਦ ਮਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਨੋਟ : ਇਥੇ ਇਕ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਦਾਣੇ ਵੀ ਚੁਗਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫਿਰ ਕੰਕਰ ਕਿਉਂ ਚੁਗਦੇ ਹਨ? ਪਰ ਇਹ ਪੰਛੀ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਲਈ ਕੰਕਰ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ, ਬਲਕਿ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਪਚਾਉਣ ਵਿਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਕਰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭੋਜਨ ਪੀਸਣ ਲਈ ਦੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਪੱਥਰੀਲੇ ਕੰਕਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਿਗਰ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਦੇ ਸਖਤ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜਨ ਵਿਚ ਮਦਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਨਾਜ ਦੇ ਸਖਤ ਦਾਣੇ ਵੀ ਉਹ ਪਚਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।