ਮਹਲਾ ੫ ਗਾਥਾ

ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ

ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦਾ ਮੱਤ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਅੱਖਰ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਚਿੱਤਰ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਕਵਿਤਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਰੱਬ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਇਹ ਸਮਰੱਥਾ ਉਸ ਦੀ ਧੁਨੀ, ਅਕਾਰ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੀ ਅਨੰਤਤਾ ਤੋਂ ਵੀ ਪਾਰ, ਉਸ ਦੇ ਭਾਵ ਵਿਚ ਪਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਾਈ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਮਰਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ’ਤੇ ਵੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪਰਿਪੂਰਣਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵੀਨਤਾ ਨਸੀਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਇਸ ਸਲੋਕ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਗਾਥਾ ਏਨੀ ਗੂੜ੍ਹ, ਮਹੀਨ, ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਸਮਝ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਧਿਆਨ ਅੰਤਰ ਹੋਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਝਮੇਲੇ ਛੱਡਣੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਗਾਥਾ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹ ਮਰਮ ਅਤੇ ਗੁਹਜ ਭਾਵ ਜਾਨਣ ਲਈ ਸਾਧ-ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ ਗਰੀਬ ਨਿਵਾਜ਼ ਗੋਬਿੰਦ (ਪ੍ਰਭੂ) ਦੀ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਗਾਥਾ ਦਾ ਅੰਤਰੀਵ ਭਾਵ ਸਮਝਣਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ।