ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ

ਇਸ ਪਦੇ ਵਿਚ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜਗਿਆਸੂ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰੀ-ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਸਦਕਾ, ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਅਮਰ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਬਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮਨ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬੜਾ ਹੀ ਰਮਣੀਕ ਅਤੇ ਰਸ-ਭਿੰਨਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਰੀ-ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਕਿਸੇ ਉਚੇਚ ਦੀ ਬਜਾਏ ਬੜੇ ਹੀ ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵਕ ਰੂਪ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਸਦਕਾ ਹਰੀ-ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਰਿਸ਼ਤਾ ਵੀ ਸਥਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਜਦ ਜਗਿਆਸੂ ਮਨ ਸੁਚੇਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਸਿਫਤਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿਚ ਪਰਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਹਰੀ-ਪ੍ਰਭੂ ਉਸ ਦੇ ਮੰਦਰ ਜਿਹੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਆ ਵਸਦਾ ਹੈ।

ਫਿਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਉਸ ਜਗਿਆਸੂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜਦ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਕ ਰੂਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਸੁਖ ਮਾਣਦੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਝੁਰੇਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਂਨੂੰ ਕਿਉਂ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਯਾਦ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੀਤਾ, ਜੇਕਰ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ-ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਸੁਖ ਮਾਣਦਾ।

ਫਿਰ ਉਹ ਜਗਿਆਸੂ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰੇ ’ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਮਿਲਾਪ ਦੇ ਸੁਖ ਦਾ ਮੀਂਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਰਸਾ, ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਏ ਹੋਏ ਘਨਘੋਰ ਬੱਦਲ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹਿੱਕ ਉੱਤੇ ਸਹਿਜ-ਸੁਭਾਅ ਵਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਗਿਆਸੂ ਦੇ ਤਨ-ਮਨ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੀ ਸੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਪਦੇ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿਚ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਪਿਆਰਾ ਮਿਹਰਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਜਿਸ ਵੀ ਹਿਰਦੇ ਅੰਦਰ ਆ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅੰਦਰ ਅਮਰ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮਿੱਠੀ ਤੇ ਸੁਖਦਾਈ ਬਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਿਰੰਤਰ ਚਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।