ਬਾਰਹ ਮਾਹਾ

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ

ਭਾਦੋਂ ਦੇ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮੌਸਮ ਸੁਹਾਵਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ ਤਾਂ ਹੁੰਮਸ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਹਰੇ ਮੌਸਮ ਤੋਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਨੇ ਭਰਮ ਵਿਚ ਪਈ ਹੋਈ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਤਸ਼ਬੀਹ ਵਿਚ ਜਗਿਆਸੂ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਭਰਮ ਕਾਰਣ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਚੁਕੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਲੋੜ ਸਮੇਂ ਪਛਤਾਵਾ ਹੀ ਪੱਲੇ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਵਾਨੀ ਵਿਚ ਹੀ ਭਰਮ ਕਾਰਣ ਜੀਵਨ ਦੇ ਸਹੀ ਰਾਹ ਤੋਂ ਭਟਕਿਆ ਜਗਿਆਸੂ ਵੀ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਪਛਤਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਗਿਆਸੂ ਨੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਪਿਆਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਸੇ ਭਰਮ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਪੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

ਜਗਿਆਸੂ ਮਨ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨ ਹਿਤ ਭਰਮ ਕਾਰਣ ਭੁੱਲੀ ਹੋਈ ਇਸਤਰੀ ਦੀ ਤਸ਼ਬੀਹ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਤੋਰਦੇ ਹੋਏ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦ ਬਰਸਾਤ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ ਹੀ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਭਰਮ ਕਾਰਣ ਭਟਕੀ ਹੋਈ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਪਛਤਾਵੇ ਦੇ ਭਾਵ ਜਾਗਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਾਸ਼! ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦਾ ਅਨੰਦ ਮਾਣ ਸਕਦੀ।

ਫਿਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਕਾਲੀ ਘਟਾ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਇਸ ਬਰਸਾਤ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਡੱਡੂ ਤੇ ਕਿਤੇ ਮੋਰ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਇਸ ਪਿਆਰ ਭਿੰਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਪਤੀ ਦੇ ਬਾਝੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਸੁਖ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਗਿਆਸੂ ਪ੍ਰੇਮ ਭਿੰਨੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ-ਮਿਲਾਪ ਬਿਨਾਂ ਪਰਮ-ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।

ਫਿਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਵਿਚ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਪਪੀਹਾ ਇਵੇਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਸੱਜਣ ਨੂੰ ਪੀਉ-ਪੀਉ ਕਰਕੇ ਕੋਲ ਬੁਲਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਪਪੀਹੇ ਦੇ ਬੋਲ ਬਿਰਹਣ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਤੀਬਰ ਕਰਦੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਸ-ਪਾਸ ਫਿਰਦੇ ਹੋਏ ਸੱਪ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਨੱਕੋ-ਨੱਕ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਡੰਗ ਮਾਰਦੇ ਮੱਛਰ ਜਿਹੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਅਜਿਹੀ ਬਿਰਹਣ ਇਸਤਰੀ ਪਤੀ ਦੇ ਸਾਥ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜਗਿਆਸੂ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ-ਮਿਲਾਪ ਬਿਨਾਂ ਸੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

ਇਸ ਲਈ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਮੁਤਾਬਕ ਚੱਲਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰ ’ਤੇ ਪੁੱਜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਭਾਵ ਗੁਰੂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।